ރަމަޟާންމަހަށް ފަހު ވެސް ހެޔޮ ޢަމަލުކުރުން

إنَّ الحَمْدَ لِلَّهِ، نَحْمَدُهُ، وَنَسْتَعِينُهُ، وَنَسْتَغْفِرُهُ، وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا، وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا، مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلاَ مُضِلَّ لَهُ، وَمَنْ يُضْلِلْ فَلاَ هَادِيَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَى آلِهِ وَأَصْحَابِهَ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَى يَوْمِ الدِّينِ، وَسَلَّمَ تَسْلِيمًَا كَثِيرًَا. أمَّا بَعْدُ:

މިއީ ހިޖުރައިން 1415ވަނަ އަހަރުގެ ރަމަޟާން މަހަށް ފަހުގައި ބޭއްވޭ ފުރަތަމަ ބައްދަލުވުމެވެ. ދެ ކަމަކާއި ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދައްކާލުން މިރޭ މުނާސަބުވެގެންވެއެވެ. ފުރަތަމަ ކަމަކީ ރަމަޟާންމަސް ނިމުމުން އިންސާނާގެ ޢަމަލުތައް ނިމިގެން ދާނެ ހެއްޔެވެ؟ މި ސުވާލުގެ ޖަވާބަކީ ނޫނެކެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އިންސާނާގެ ޢަމަލުތައް އޭނާ މަރުވުމުން މެނުވީ ނިމިގެން ނުދާނެއެވެ. އެއީ ﷲ تَبَارَكَ وَتَعَالى ވަޙީކުރައްވާފައިވާ ފަދައިންނެވެ.

މާނައަކީ މަރު އަތުވެއްޖައުމަށް ދާންދެނެވެ.

އަދި އެ އިލާހު ޔަޢުޤޫބު عَلَيهِ السَّلَامُއާ ބެހޭގޮތުން ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.

އަދި ނަބިއްޔާ صَلَّىٰ اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.

ފަހެ އިންސާނާގެ ޢަމަލުތައް މެދުކެނޑިގެން ދާނެ ކަމެއް ކަމުގައި މަރު މެނުވީ ނަބިއްޔާ صَلَّىٰ اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ކަނޑައަޅުއްވާފައި ނުވެއެވެ.

ދެވަނަކަމަކީ ރަމަޟާން މަސް ނިމުމުން ރޯދަ ހިފުމާއި، ރޭއަޅުކަން ކުރުމާ އަދި ޞަދަޤާތް ދިނުން ފަދަ ރަމަޟާން މަހުގައި ކުރަމުން އައި ޢަމަލުތައް މެދުކެނޑިގެން ދާނެ ހެއްޔެވެ؟ ނޫނެކެވެ. ރަމަޟާން މަހުގެ ރޯދަ ނޫނަސް ޝަރުޢުވެގެންވާ (ބައިވަރު) ރޯދަތައްވެއެވެ. އޭގެތެރޭގައި ޝައްވާލު މަހުގެ ހަ ރޯދަ ހިފުން ހިމެނެއެވެ. ފަހެ ނަބިއްޔާ صَلَّىٰ اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.

މި ހަ ދުވަހުގެ ރޯދަ ރަމަޟާންމަހާ ޖެހިގެން ހިފުން އެދިވިގެން ވެއެވެ. މާނައަކީ ޝައްވާލު މަހުގެ ދެވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެންނެވެ. އަދި ހަ ރޯދަ ނިމެންދެން ޖެހިޖެހިގެން ހިފާނީއެވެ. އެއީ ހެޔޮކަމުގައި އަވަސްވެގަތުމަށެވެ. އަދި މި ގޮތް ފަސޭހަވެގެން ވެއެވެ. ސަބަބަކީ ރަމަޟާން މަހުގައި ރޯދައަށް ހުރުމަށް އާދަވެފައިވުމުން ޝައްވާލު މަހުގެ ހަ ރޯދަ ޖެހިޖެހިގެން ހިފުމުގައި ފަސޭހަވާނެއެވެ. އަދި ހަ ރޯދަ ލަސްކޮށްފި ނަމަ، މާދަން ހިފާނަން މާދަން ހިފާނަން މި ގޮތަށް ކިޔާކިޔާ ހުއްޓައި ދުވަސްތައް ފާއިތުވެ ހިނގައިދާނެއެވެ.

އަދި މި ހަ ރޯދަ އަކީ ރަމަޟާން މަހާއި ގުޅިފައި ވާ ރޯދަތަކެވެ. ވުމާ އެކު ރަމަޟާން މަހުން ޤަޟާކުރަން ޖެހިފައިވާ ރޯދަ ހުއްޓައި، ހަ ރޯދަ މީހަކު ހިފިޔަސް މި ކަމުގެ ޘަވާބު (އެބަހީ: މުޅި އަހަރު ރޯދަ ހިފިކަމުގެ ޘަވާބު) ނުލިބޭނެއެވެ. ސަބަބަކީ ރަސޫލާ صَلَّىٰ اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ޙަދީޘްކުރައްވާފައި ވަނީ مَنْ صَامَ رَمَضَانَ ثُمَّ أَتْبَعَهُ (މާނައީ: ރަމަޟާން މަހުގެ ރޯދަ ހިފައި، ދެން އެއަށްފަހު..) މި ފަދައިންނެވެ. ޤަޟާ ރޯދަ ނުހިފައި ހަ ރޯދަ ހިފައިފި ނަމަ، ރަމަޟާން މަހުގެ ރޯދަ ފުރިހަމަ ވި ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ.

(ރަމަޟާން މަހުގެ ރޯދައިގެ އިތުރުން) ޝަރުޢުވެގެންވާ ރޯދަތަކުގެ ތެރޭގައި ޢަރަފާތް ދުވަހުގެ ރޯދަހިފުން ހިމެނެއެވެ. ނަބިއްޔާ صَلَّىٰ اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.

އެއީ ޙައްޖުވެރިއާ ފިޔަވައެވެ. ފަހެ ޙައްޖުވެރިއާގެ މައްޗަށް ޢަރަފާތް ދުވަހުގެ ރޯދަ ސުންނަތް ވެގެން ނުވެއެވެ. އެއީ އެ ދުވަހުގައި ދުޢާ ކުރުމުގައި މީހާގެ ހަށިގަނޑު ގަދަކޮށް ބެހެއްޓުމަށް ޓަކައެވެ.

(ރަމަޟާން މަހުގެ ރޯދައިގެ އިތުރުން) ޝަރުޢުވެގެންވާ ރޯދަތަކުގެ ތެރޭގައި ޢާޝޫރާ ދުވަހުގެ ރޯދަ ހިމެނެއެވެ. އެއީ މުޙައްރަމު މަހުގެ ދިހަވަނަ ދުވަހެވެ. އެއީ މޫސާ (عَلَيهِ السَّلاَمُ)އާއި، އެކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމުގެ މީހުން ސަލާމަތްކޮށްދެއްވައި ފިރުޢައުނާއި އޭނާގެ ޤައުމުގެ މީހުން ހަލާކު ކުރެއްވި ދުވަހެވެ. މި ދުވަހުގެ ކުރިން (މުޙައްރަމު މަހުގެ) ނުވަވަނަ ދުވަހު ވެސް ރޯދައަށް ހުންނާނެއެވެ. އެހެނީ ނަބިއްޔާ صَلَّىٰ اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.

(ރަމަޟާން މަހުގެ ރޯދައިގެ އިތުރުން) ޝަރުޢުވެގެންވާ ރޯދަތަކުގެ ތެރޭގައި ޛުލްޙިއްޖާ މަހުގެ (ފުރަތަމަ) ދިހަ ދުވަހު ރޯދަހިފުން ހިމެނެއެވެ. އެހެނީ ނަބިއްޔާ صَلَّىٰ اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.

(ރަމަޟާން މަހުގެ ރޯދައިގެ އިތުރުން) ޝަރުޢުވެގެންވާ ރޯދަތަކުގެ ތެރޭގައި ކޮންމެ މަހަކު ތިން ރޯދަ ހިފުން ހިމެނެއެވެ. މަހުގެ ފުރަތަމަކޮޅު ވިޔަސް މެދުތެރޭ ވިޔަސް ނުވަތަ ފަހުކޮޅު ހިފިޔަސް މައްސަލައެއް ނެތެވެ. އެހެނީ ނަބިއްޔާ صَلَّىٰ اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ކޮންމެ މަހަކު ވެސް ތިން ރޯދަ ހިއްޕެވިއެވެ. މި ކަމުގައި އެންމެ މޮޅުއިތުރުވެގެން ވަނީ ކޮންމެ މަހެއްގެ ވެސް 14،13 އަދި 15ވަނަ ދުވަހު ހިފުމެވެ.[5]

(ރަމަޟާން މަހުގެ ރޯދައިގެ އިތުރުން) ޝަރުޢުވެގެންވާ ރޯދަތަކުގެ ތެރޭގައި (ކޮންމެ ހަފްތާއަކު) ހޯމަ އަދި ބުރާސްފަތި ދުވަހު ރޯދަ ހިފުން ހިމެނެއެވެ. ނަބިއްޔާ صَلَّىٰ اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.

(ރަމަޟާން މަހުގެ ރޯދައިގެ އިތުރުން) ޝަރުޢުވެގެންވާ ރޯދަތަކުގެ ތެރޭގައި ދެ ދުވަހުން އެއް ދުވަހު ރޯދައަށް ހުރުން ހިމެނެއެވެ. މިއީ ރޯދަތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މާތް ރޯދައެވެ. ނަބިއްޔާ صَلَّىٰ اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ޢަބްދުالله ބުނު ޢަމްރު ބުނު އަލްޢާޞް رَضِيَ اللهُ عَنْهُއަށް ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.

ދެން މި ވަނީ ރޭއަޅުކަމެވެ. ރަމަޟާން މަސް ނިމުމާ އެކު ރޭއަޅުކަން ކުރުން ނިމިގެންދާނެ ހެއްޔެވެ؟ ނޫނެކެވެ. ރޭއަޅުކަމަކީ ކޮންމެ ރެއަކު ވެސް ކުރުން ޝަރުޢުވެގެންވާ އަޅުކަމެކެވެ. އެންމެ މޮޅުއިތުރީ ރޭގަނޑުގެ ދެބައި ފާއިތުވީއްސުރެ ރޭގަނޑުގެ ހަބައިކުޅަ އެއްބައި ވެއްޖައުމަށް ދާންދެން ރޭއަޅުން ކުރުމެވެ. ރޭގަނޑުގެ ދެބައިގެ ފުރަތަމަ ބައިގައި ނިދާނީއެވެ. އަދި ތިންބައިކުޅަ އެއްބައިގައި ރޭއަޅުކަން ކުރާނީއެވެ. އަދި ރޭގަނޑުގެ ހަ ބައިން އެއްބަޔަށް ވުމުން (އަނެއްކާ ވެސް) ނިދާނީއެވެ. ނަބިއްޔާ صَلَّىٰ اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ޢަބްދުﷲ ބުނު ޢަމްރު ބުނު އަލްޢާޞްއަށް އިރުޝާދު ދެއްވާފައި ވަނީ މި ފަދައިންނެވެ. (އަދި ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.)

ފަހެ މިގޮތަށް ފަސޭހަވެގެން ނުވާ މީހާ، ރޭގަނޑުގެ ފަހުބައިގައި ކިތަންމެ ކުޑަކޮށް ނަމަވެސް ރޭއަޅުކަން ކުރާނީއެވެ. ސަބަބަކީ ރޭގަނޑުގެ ތިންބައިކުޅަ ފަހުބައިގައި އަހަރެމެންގެ ރައްބު ދުނިޔޭގެ އުޑަށް ފައިބައިވޮޑިގަންނަވައެވެ. އަދި ވަޙީކުރައްވަތެވެ.

އަދި ރޭއަޅުކަން ވިތުރީގެ ރަކުޢަތުން ނިންމާލާށެވެ. އެހެނީ ނަބިއްޔާ صَلَّىٰ اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ އާ ރޭއަޅުކަމާއި ބެހޭގޮތުން ސުވާލު ދެންނެވުމުން ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.

ދެން މި ވަނީ ޞަދަޤާތްދިނުމެވެ. މި ވެސް ރަމަޟާން މަސް ނިމުމުން ކެނޑިގެންދާނެ އަޅުކަމެއް ނޫނެވެ. ޞަދަޤާތް ދިނުމަކީ ކޮންމެ ވަޤުތަކު ވެސް ޝަރުޢުވެގެންވާ އަޅުކަމެކެވެ. ހެޔޮ ތައުފީޤު ލިބިގެންވާ މީހާ އޭނާގެ ކެއިން ބުއިމާއި އަދި އޭނާގެ އަހުލުންނަށް ކުރާ ޚަރަދަކީ ވެސް ޞަދަޤާތެއް ކަމުގައި ހަދައެވެ. ތިބާ ތިބާގެ ނަފުސަށް ކުރާ ހޭދައަކީ ޞަދަޤާތެކެވެ. އަދި ތިބާގެ އަހުލުންނަށް ކުރާ ހޭދައަކީ ޞަދަޤާތެކެވެ. އަދި ކިއެއް! ތިބާގެ އަހުލުންނަށް ކުރާ ހޭދަ އެހެން މީހަކަށް ކުރާ ހޭދައަށްވުރެ ހެޔޮކަން ބޮޑުވެގެންވެއެވެ.

ތިބާގެ އަތުގަ ދިހަ ރިޔާލަ (ސަޢޫދީ ރިޔާލަ) އޮވެ، އެ ދިހަ ރިޔާލަ ހޭދަކުރާނީ ޙާޖަތް ޖެހިގެންވާ ތިބާގެ އަހުލުންގެ މައްޗަށް ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ ފަޤީރަކަށް ދޭނީ ހެއްޔެވެ؟ ބުނަމެވެ. މި ފަދަ މީހާ އެ ލާރި އޭނާގެ އަހުލުންނަށް ހޭދަކުރާށެވެ.

ދެން ޤުރުއާން ކިޔެވުމެވެ. ޤުރުއާން ކިޔެވުން ވެސް ރަމަޟާންމަސް ނިމުނު ކަމުގައި ވިޔަސް މެދުކެނޑިގެން ނުދާނެއެވެ. ޤުރުއާން ކިޔެވުމަކީ ކޮންމެ ވަޤުތެއްގައި ވެސް ކުރުން ޝަރުޢުވެގެންވާ ކަމެކެވެ. އިންސާނާ ޤުރުއާން ނުކިޔެވި އޭނާއަށް ވަޤުތު ދަތިވުމުގެ ކުރިން، ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެސް ކިޔެވުމަށް ވަކި މިންވަރެއް ކަނޑައަޅައި އެ ކަމަށް ރައްކާތެރިވުން އެދެވިގެންވެއެވެ.